“Gölbaşı ve çevresinin sırasıyla M.Ö. 3., 2. ve 1. bin Erken Bronz, Hitit, Frig, Tunç Çağı, Roma ve Bizans Dönemlerinde iskan alanı olduğu, Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünce Selametli, Tulumtaş, Tulumtaş-Ortaçayır Mevkii, Kızılcaşar-Gökçepınar Mevkii, Bacılar Köyü, Bezirhane Kültepe Mevkii, Bezirhane-Kepenekçi ve İncek-Harmantepe Mevkiinde yapılan inceleme ve araştırmalar sonucu ortaya çıkmıştır.
Ankara gibi Gölbaşı ve yöresi de en eski medeniyetlerin yerleşim alanlarından biridir. Gölbaşı sınırları içinde -çok bilinmemekle birlikte- buranın eski tarihine ışık tutan sit alanı ve ören yerleri bulunur. Yapılan kazı ve araştırmalarda bölgede ilk Tunç, Hitit İmparatorluğu, Roma ve Bizans dönemlerine ait bulgulara rastlanmıştır. Bunlardan bir kısmı ilçe sınırları içindedir. Buluntulara genellikle yörede bulunan küçük yerleşim alanlarında rastlanmaktadır. Bunlar, kuzeybatıda Ahlatlıbel ve Taşpınar, güneybatıda Gökçehöyük, güneydoğuda Karaoğlan, güneyde Selametli Beldesi, doğuda Yurtbeyi Köy yerleşimleridir. Selametle, Gökçehöyük ve Bezirhane köylerinde ilk Tunç çağına ait höyükler ve kalıntılar, Taşpınar Köyünde Roma döneminden kalma mezarlık ve sütun başları; Karaoğlan’da Bizans Dönemine ait sikkeler ve kalıntılar; Yurtbeyi ve Karaoğlan köylerinde Erken hıristiyanlık dönemine ait kilise kalıntıları bulunmuştur.
Kent yakınında yer alan diğer önemli bir ören yeri ise Tulumtaş mağarasıdır. Ankara Çevre Otoyolunun yapımı sırasında işletilen bir taş ocağında çıkan bu mağara İncek, Hacılar ve Tulumtaş köyleri arasındaki Karayatak Tepe Mevkiinde bulunur. Ankara’ya 15 km uzaklıktadır. Uzunluğu 5 km, genişliği 1-1.5 km, yüksekliği 30-40 m olan, büyük bir kireç taşı bloğunun içinde kimyasal erimeler sonucunda oluşan mağarada görülmeye değer dikit, sarkıt ve sütunlar bulunmaktadır. Ankara’ya çok yakın olan bu mağara henüz ziyarete açılmamış olmakla birlikte sözkonusu mağara bölge için önemli bir turizm potansiyeli taşımaktadır. Bu mağara ve çevresi 1. derece doğal sit alanı ilan edilmiştir.
İlçe Ankara’nın mesire, sayfiye, turizm ve sanayi bölgesi durumundadır. Mogan ve Eymir Gölleri, doğal güzelliği, temiz havası ve balık üretimi ile ilçeye turistik bir değer kazandırmaktadır.”
BELEDİYE TARİHÇESİ
Çankaya ilçesine bağlı bir nahiye merkezi olan Gölbaşı’na 1952 yılında ilkokul binası yapılır. Eğitim amaçlı olarak buraya çevre köylerden göç hızlanır. Çevre köylerde modern tarımı geliştirmek amacıyla 1940 yılında Gölbaşı Köy Grup Başkanlığı (Gölbaşı İlçe Tarım Müdürlüğü) kurulur. 1955 yılında E-5 karayolunun hizmete girmesiyle bölgenin önemi iyice artar. 1957 yılında da Ortaokul açılır. Mülki teşkilatlanmada yapılan değişiklikler neticesinde, kasaba durumunda olan Gölbaşı’nda 1965 yılında Belediye teşkilatı kurulur. Bu tarihte merkezde 3351, köylerde ise 18177 nüfus bulunmaktadır. 1964 yılından itibaren E-5 karayolu üzerine kurulmaya başlayan sanayi tesisleri ile bölge oldukça yoğun dış göç almaya başlar. Özellikle Bayburt, Artvin, Kars ve Kırşehir illerinden göç alır. 1975 yılında Gölbaşı nahiyesine 29 köy bağlı olup, köyler şunlardır: Ahiboz, Ballıkpınar, Bezirhane, Cimşit, Gökçehüyük, Günalan (Holoz), Hacılar, Hacımuratlı, Hallaçlı, İncek, Karagedik (Belediyelik), Karaoğlan, Kırıklı, Kızılcaşar, Koparan, Mahmatlı, Mahmatlıbahçe, Oğulbey, Örencik, Selametli, Soğulcak, Taşpınar, Tepeyurt (Germeyik), Tuluntaş, Velihimmetli, Yağlıpınar, Yavrucak, Yaylabağ (Bursal), Yurtbeyi (Gerder). 1975 yılında merkezde 7197, köylerde ise 13340 nüfus bulunmaktadır. Bu tarihte Karagedik kasabasında Belediye teşkilatı bulunmakta ve nüfusu en kalabalık yerleşmedir.
İLÇE OLMASI
Gölbaşı nahiyesi 29.11.1983 gün ve 2963 sayılı kanunla ilçe merkezi olur. Kısa sürede Kaymakamlığa bağlı birimler teşekkül eder. Moğan Gölü kıyısına Resmi kamu kuruluşlarının dinlenme tesisleri yapılır. 1970 yılında toplam 21633 nüfusa sahip olan nahiye, 1985 yılında 31671 nüfuslu bir ilçe olur. 22.10.1990 tarih ve 90/1117 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 9. Maddesine dayanılarak “Gölbaşı Özel Çevre Koruma Bölgesi” ilan edilir. Askeri tesislerin ve okulların, resmi sağlık kuruluşlarının, resmi ve özel eğitim kurumlarının, özel sanayi tesislerinin, hafta sonu dinlenme amaçlı sitelerin, resmi ve özel dinlenme tesislerinin bulunduğu Gölbaşı Belediyesi 1991 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisine alınır.